Rewolucja Rożawy i demokratyczny konfederalizm na tle sytuacji na Bliskim Wschodzie. Cz. 1: Zarys sytuacji

Artykuł jest pierwszym z serii poświęconej radykalnej demokracji, jaką w północnej Syrii budują Kurdowie i ich sojusznicy. Na Bliskim Wschodzie, czyli w regionie znanym z konserwatyzmu, mimo toczącego się wokół konfliktu, zdominowanego przez skrajnych fanatyków religijnych, powstaje współczesna utopia oparta na demokracji bezpośredniej, prawach mniejszości, swobodzie wyznania (lub jego braku), równouprawnieniu płci, humanizmie, spółdzielczości i ekologii. Choć ta ostatnia w warunkach wojennych, gdzie np. podstawowym źródłem energii są napędzane ropą generatory, pozostaje głównie w sferze deklaracji.

ANARCH
Źródło: rednblacksalamander.deviantart.com

Powstaje w oparciu o myśl Abdullaha Ocalana.[i] Ocalan, przebywający w tureckim więzieniu lider Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK – Partia Pracujących Kurdystanu), początkowo typowy przywódca lewicowej partyzantki, odrzucił na przełomie wieków ideologię komunistyczną i zwrócił się w stronę demokracji. Początkowo demokracji odgórnej, z czasem, pod wpływem amerykańskiego, anarchizującego myśliciela Murraya Bookchina, demokracji bezpośredniej.[ii]  Dziś ta idea jest realizowana w praktyce w Rożawie, zdominowanym przez Kurdów regionie Syrii. Realizują ją jednak nie tylko Kurdowie, ale także inne grupy etniczne i religijne tam zamieszkujące: Arabowie, Syriacy/Asyryjczycy, Turkmeni i inni. Swoistym „znakiem rozpoznawczym” Rożawy stał się na Zachodzie wizerunek kurdyjskich bojowniczek walczących z bronią w ręku przeciwko Daesh  (ISIS, alias Państwu Islamskiemu), ale te waleczne dziewczęta to tylko „wierzchołek góry lodowej” przemian.

Rożawa (zapisywana w źródłach anglojęzycznych jako Rojava) oznacza po kurdyjsku zachód i jest nazwą zachodniej części Kurdystanu, części „syryjskiej”. Kurdystan jest bowiem, tak jak niegdyś Polska, pod panowaniem zaborców, tyle, że tutaj mamy ich czterech: Turcja, Syria, Irak i Iran. Kurdystan trafił w granice tych państw w wyniku rozpadu Imperium Osmańskiego. Przy czym początkowo, wg. ustaleń dyplomatycznych kończących I wojnę światową na Bliskim Wschodzie (traktat z Sevres), Kurdowie mieli otrzymać autonomię. Tak się nie stało, dzięki sprzeciwowi i działaniom powstałej na gruzach imperium Republiki Turcji.  Pozostałe „zabory” noszą odpowiednio nazwy Bakur, czyli północ – ten region jest pod okupacją  turecką, Basur, południe –  iracką i Rożhilat (Rojhilat), wschód – irańską.

We wszystkich tych krajach Kurdowie byli obiektami prześladowań, choć ich zakres był różny. W Syrii sprowadzał się do przymusowej arabizacji, zwalczania języka i kultury, przesiedleń ludności kurdyjskiej i osiedlania na ich miejscu arabskiej, a nawet odebrania w latach 1961-62 części społeczności kurdyjskiej (do 350 tysięcy osób) praw obywatelskich.[iii] To ostatnie wynikało z propagandowego stwierdzenia, że Kurdowie są przybyszami z Turcji. Tymczasem jak pisze dr Piotr Pochyły  z Uniwersytetu Zielonogórskiego:  „(Kurdowie syryjscy) są to głównie potomkowie średniowiecznych kalifów, którzy osiadali na tych ziemiach”.[iv] Dr Maria Giedz pisze: „Prawdą jest to, że niewielkie grupy ludności kurdyjskiej żyjącej w formie koczowniczej w 1924 r. uciekły na południe przed reformami Mustafy Kemala (Atatürka), twórcy laickiego państwa tureckiego. Nie oznacza to jednak, że jest to ludność napływowa, gdyż życie koczowników polega na zmianie terenów pastewnych w zależności od pory roku i żyzności pastwisk.”[v] Można tu zwrócić uwagę, że Kurdem był słynny Saladyn. Co ciekawe, wg raportu Human Rights Watch z 1996 roku pozbawienie obywatelstwa nie miało związku z faktycznym pochodzeniem z tych koczowniczych grup, ale zwyczajnym pechem, albo brakiem funduszy na łapówkę, zdarzały się nawet przypadki odmiennego traktowania rodzeństw, lub rodziców i dzieci.[vi]

Kiedy w 2011 wybuchło w Syrii powstanie przeciw dyktaturze rodziny Asadów zaangażowanie Kurdów było umiarkowane. Dopiero w następnym roku to się zmieniło. 19 lipca 2012 roku wybuchła rewolucja Rożawy. Zaczęła się od Kobani (Kobane), miasta, które potem stało się symbolem oporu i zwycięstwa nad Daesh, dzień później  dołączyły miasta  Amuda i Efrin (Afrin).

Na Kurdów z ruchu demokratycznego konfederalizmu, tzw. ocalanistów (od nazwiska Ocalana, zwanego też „Apo”, stąd pojawia się też apizm i apiści) świat zwrócił uwagę kiedy Dash rozpoczęło ludobójstwo Jazydów, a oni jako jedyni (potem dołączyło lotnictwo USA) ruszyli na ich ratunek. Po raz drugi podczas oblężenia Kobani. Oblężenia, które przeszło do legendy a miasto zyskało przydomek „bliskowschodniego Stalingradu”, gdyż to jego udana obrona była punktem zwrotnym w walce z Daesh.  Tutaj po raz pierwszy zostało powstrzymane. Tu zaczęła sie ofensywa, która doprowadziła do wyzwolenia północnej Syrii w tym stolicy „kalifatu”.

A woman embraces a Syria Democratic Forces (SDF) fighter after she was evacuated with others by the SDF from an Islamic State-controlled neighbourhood of Manbij
Wyzwolenie Manbidż (Manbij).

Ofensywę te prowadziły kurdyjskie oddziały YPG i YPJ (Yekîneyên Parastina Gel – Powszechne Jednostki Obrony, Yekîneyên Parastina Jin – Kobiece Jednostki Obrony), oraz sprzymierzone z nimi oddziały innych grup etnicznych i religijnych. Były to min innymi niektóre oddziały tzw. Wolnej Armii Syrii (znane pod angielskim skrótem FSA – Free Syrian Army); oddziały Al Sanadid, należące do arabskiego (beduińskiego) plemienia Szammar (Shammar)[vii], które współpracuje z Kurdami od XVIII wieku; odziały Syriackiej Rady Wojskowej (Mawtbo Fulḥoyo Suryoyo – MFS), Syriacy (zwani też Asyryjczykami, Chaldejczykami, lub Aramejczykami) to bliskowschodni chrześcijanie.

W październiku 2015 roku ugrupowania te utworzyły Syryjskie Siły Demokratyczne, znane pod angielskim skrótem SDF (Syrian Democratic Forces, rzadziej arabskim QSD). W ich skład weszły z czasem wszystkie niedżihadystyczne formacje rebelianckie na północy Syrii. Dziś gdy mówimy o rebeliantach, opozycji, czy FSA, to są to de facto albo dżihadyści, albo, w przypadku formacji turkmeńskich, neoosmańscy pantureccy faszyści. Przy czym jeżeli chodzi o Turkmenów, czyli przedstawicieli bliskowschodniej mniejszości ludów turskich (nie należy ich mylić z Turkmenami z Turkmenistanu), to inne ich formacje wchodzą także w skład SDF.

To SDF były główną siłą, która pokonała Daesh. Siły reżimu i „umiarkowani” rebelianci (czytaj „umiarkowani dżihadyści) byli zajęci walką miedzy sobą. Rosja i Iran wspierał reżim przeciw „umiarkowanym”, Arabia Saudyjska i Katar „umiarkowanych”, a Turcja Daesh i Turkmenów (ale nie tych w SDF). Jesienią zeszłego roku SDF wyzwoliły Rakkę (Raqqa), którą Daesh uznało swoją stolicą. W tej chwili prowadzą ofensywę w prowincji Deir ez Zor, aczkolwiek ostatnio uległa ona zahamowaniu. Powodem jest napaść Turcji na Efrin (po arabsku Afrin).

rakka
Wyzwolenie Rakki.

Turcja już drugi raz atakuje Syrię.  Rożawa, używająca obecnie nazwy Demokratyczna Federacja Północnej Syrii, jest podzielona na trzy regiony, do niedawna nazywane, w nawiązaniu do demokracji szwajcarskiej, kantonami.  Obecnie trzy kantony zostały zastąpione przez trzy regiony, które z kolei dzielą się na dwa kantony każdy. Dwa z regionów są połączone, trzeci, położony najdalej na zachód Efrin, jest izolowany. Latem 2016 roku SDF podjęły próbę połączenia ówczesnych kantonów. Próba ta została zablokowana pierwszą turecką agresją znana pod kryptonimem „Tarcza Eufratu”. Armia turecka, oraz współdziałające z nią formacje dżihadystyczne wkroczyły do Syrii i przejęły z rąk Daesh bez walki[viii] przygraniczne miasto Jarablus, oraz tereny miedzy nim a miastem al Bab. W samym al Bab początkowo Turcy nie osiągnęli porozumienia z Daesh i podjęli nieudane próby szturmów okupione ciężkimi stratami, min w broni pancernej. Wobec ich fiaska najprawdopodobniej wrócili do układania sie z terrorystami[ix], gdyż ci mimo sukcesu w obronie przekazali im miasto po ustaniu szturmów. Pozwoliło to na ostateczne zablokowanie połączenia kantonów.  Podczas szturmów al Bab armia turecka, a zwłaszcza lotnictwo przebiły w „precyzji” lotnictwo reżimu i Rosji powodując olbrzymie straty wśród ludności cywilnej. Wg Syryjskiego Obserwatorium Praw Człowieka co najmniej 432 cywili, w tym prawie 100 dzieci zostało zabitych między 13 listopada 2016 a 17 lutego 217 roku .[x]

20 stycznia 2018 roku Turcja zaatakowała ponownie. Tym razem obiektem ataku jest sam region Efrin, a celem czystki etniczne i zniszczenie demokratycznych przemian.  Prezydent, a de facto dyktator Turcji, Recep Erdogan praktycznie wprost zapowiada czystki etniczne[xi] twierdząc, że Efrin jest w większości arabskie, a Kurdowie to „napływowa mniejszość”, co nie jest prawdą,[xii] i że on „przywróci Efrin prawowitym właścicielom”. Niedawno ujawnione zostało nagranie, na którym dżihadyści towarzyszący armii Tureckie jawnie zapowiadają, że osiedlą się w wioskach z których wygnają prawowitych mieszkańców.[xiii]

Efrin dziadek
Dziadek przy szpitalnym łóżku wnuczki ranionej w ostrzale miasta Dżandaris (Jindires/Genderes) w Efrin przez turecką artylerię w dniu 2 lutego.

22 lutego Rada Zdrowia Efrin opublikowała imienną listę 176 cywili zabitych w tureckim ataku. W tym 27 dzieci. Rannych zostało 484 cywili, w tym 60 dzieci.[xiv] Już po tym napłynęły kolejne dane o ofiarach. Jeszcze tego samego dnia turecka artyleria ostrzelała cywilny konwój zmierzający w akcji solidarnościowej do Efrin i wiozący pomoc humanitarną. Jedna osoba zabita i 12 rannych (w tym 58-letnia matka dziennikarza Kovana Direja, który jako jeden z pierwszych poinformował o ataku).[xv] 24 lutego w  wiosce Qenterê (Qantara), dystrykt Mabeta (Mopata) zabity został Ibrahim Reshid (Rasho), miał lat 5 (inne źródła podają 4). Kilka innych osób, w tym jego brat, zostało rannych.[xvi] Lista nie obejmuje też egzekucji na cywilach na terenach opanowanych przez Turcję. Wspomniane już Syryjskie Obserwatorium Praw Człowieka, które nie jest bynajmniej źródłem prokurdyjskim, podaje 7 takich przypadków.[xvii] Potwierdzają to filmy wykonywane przez samych tureckich żołnierzy, a zwłaszcza współdziałających z nimi dżihadystów. Pojawiły się nagrania takich egzekucji,[xviii] czy znęcania sie nad cywilami.[xix] Ponadto 18 lutego Turcja, lub jej dżihadyści (stawiam na tych drugich) prawdopodobnie użyli w wiosce Erende broni chemicznej – chloru.[xx]

Jak widać wojna  w Syrii nie tylko nie przygasa, ale zdaje się dopiero rozkwitać. Mimo jej okropności Rożawa to nie tylko dzielne wojowniczki i wojowniczy. To także rozwój samorządów, szkolnictwa wszystkich szczebli, kultury, czy spółdzielczości. W regionie schronienie znalazło wielu uchodźców (część w do tej pory względnie bezpiecznym Efrin[xxi] , gdzie teraz są obiektami tureckich ataków[xxii]).

W kolejnych artykułach postaram się opisać różne aspekty sytuacji w Rożawie.  Część druga, zatytułowana „Demokratyczna Federacja Północnej Syrii” będzie o tym co dokładnie się dzieje w Rożawie. Trzecia „Demokratyczny konfederalizm”, o ideach i ich autorze, Ocalanie. Czwarta „Dzineologia, czyli kurdyjski feminizm”, o wyzwoleniu kobiet w Rożawie. Kolejne miedzy innymi o mniejszościach, sytuacji w krajach regionu i jej wpływie, fałszywych zarzutach (ale nie mam zamiaru ukrywać  też i prawdziwych ciemniejszych stron) i innych powiązanych zagadnieniach. Ile mi tego wyjdzie w praktyce – nie wiem. Przypuszczam, że sporo. Mogą się też pojawić bieżące sprawy, którymi zdecyduje się tu zająć. Obawiam się, że mogą one się wiązać z tureckimi działaniami w Efrin.

Paweł Ziółkowski

A na koniec kurdyjska wersja Bella Ciao, najsłynniejszej pieśni antyfaszystowskiej, poświęcona obrończyniom Kobani.

Kolejne artykuły w tym cyklu:

[i] Zarys idei Ocalana po polsku: https://freelab2014.files.wordpress.com/2015/03/w-strone-demokracji-bezpanstwowej-screenview.pdf .

[ii] O inspiracji Bookchinem: https://zielonaanarchia.wordpress.com/2017/01/05/bookchin-ocalan-i-dialektyka-demokracji .

[iii] Maria Giedz „Kurdowie we współczesnych społecznościach Bliskiego Wschodu”, [w] „Przegląd Politologiczny” nr 1/2014, s. 284 i 293. Dostęp online: http://przeglad.amu.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/pp-2014-1-283-298.pdf  . Inne źródła podają też inne liczby.

[iv] Piotr Pochyły „Kurdowie w Iraku na przestrzeni wieków”, [w] „Przegląd Narodowościowy” nr 1/2012, wyd. Uniwersytet Zielonogórski, str. 53. Dostęp online: http://www.ip.uz.zgora.pl/index.php/przeglad-narodowosciowy/numery-issues/164-kurdowie-kurds-przeglad-narodowosciowy-journal-of-nations-no-1-2012 .

[v] Maria Giedz „Kurdystan syryjski i zamieszkujący go Kurdowie” [w] tamże, str. 70.

[vi] https://www.hrw.org/reports/1996/Syria.htm

[vii] Więcej o Szammar: http://www.almaszrik.uni.lodz.pl/Beduinska_arystokracja_Szammar%20.pdf .

[viii] Fakt zawarcia układu potwierdza zarówno przebieg operacji, jak i zeznania samych terrorystów z Daesh, zobacz: https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/isis-to-rebuild-in-africa-if-defeated-in-syria-and-iraq-a7234456.html .

[ix] Pod koniec kwietnia  zeszłego roku turecka gazeta „Birgun” opisała przekazanie Daesh tureckich wozów bojowych przez protureckich dżihadystów. Być może był to element targu. Artykuł po turecku: https://www.birgun.net/haber-detay/oso-tsk-ye-ait-tanki-isid-e-verdi-156967.html i po angielsku: https://komnews.org/turkey-backed-fsa-sold-turkish-armoured-vehicles-to-islamic-state-military-source .

[x] http://www.syriahr.com/en/?p=61068 .

[xi] http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/kurdish-forces-syria-turkey-kurdistan-counter-attack-battle-militia-erdogan-olive-branch-latest-a8172851.html i http://theregion.org/article/12730-is-turkey-preparing-for-an-ethnic-cleansing-of-syrian-kurds  .

[xii] https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/01/turkey-syria-does-erdogan-want-to-settle-in-afrin.html .

[xiii] https://twitter.com/RodiSad/status/964656807670108160 .

[xiv] https://anfenglishmobile.com/rojava/176-civilians-massacred-by-the-turkish-state-in-afrin-in-34-days-25074 .

[xv] https://twitter.com/kovandire/status/966804208837169157 , https://twitter.com/TheRegionOrg/status/967002874415865857 .

[xvi] https://anfenglishmobile.com/rojava/turkish-army-kills-5-year-old-boy-in-afrin-25113 .

[xvii] http://www.syriahr.com/en/?p=85463

[xviii] https://twitter.com/CivilWarMap/status/966754047930912768 .

[xix] https://www.youtube.com/watch?v=TzhNfwKh26k .

[xx] https://anfenglishmobile.com/rojava/health-council-finds-traces-of-chlorine-gas-after-turkish-attack-25002 .

[xxi] Kurdyjski Czerwony Półksiężyc podaje liczbę uchodźców w Efrin na ćwierć miliona, przy czym liczba ta nie obejmuje osób, które przed 2011 rokiem mieszkały w Aleppo:  http://www.heyvasor.com/wp-content/uploads/2018/02/Efrin-02.02.2018.pdf . Zdarzały się przypadki powrotu do Efrin uchodźców z Europy: http://en.hawarnews.com/their-alleged-paradise-has-never-been-better-than-homeland . W październiku ubiegłego roku w obozie uchodźców Robar otwarto szkołę: http://en.hawarnews.com/school-for-robar-camps-children .

[xxii] Celem ataku był min obóz uchodźców Robar: http://theregion.org/article/12603-if-the-afrin-invasion-is-about-039-border-security-039-why-is-turkey-targeting-a-refugee-camp i http://en.hawarnews.com/turkish-occupation-planes-shelled-robar-camp-vicinity-injured-displaced . Obyło się bez ofiar śmiertelnych, ale tych dużo jest wśród uchodźców żyjących poza obozami. Ponieważ zazwyczaj cała rodzina mieszka na małej powierzchni, w przypadku trafienia liczba ofiar jest wysoka. 21 stycznia tureckie lotnictwo zaatakowała ważny strategiczny cel, jakim była ferma drobiu prowadzona przez trzy rodziny uchodźców z prowincji Idlib. Zginęło 11 osób w tym sześcioro dzieci od roku do 17 lat: https://anfenglishmobile.com/rojava/documented-massacres-caused-by-turkish-attacks-on-afrin-24763 . 26 stycznia zginęło sześcioro członków rodziny uchodźców al Khater. 9, 14, 15, 17, 40 i 45 lat. Przeżyła 19-letnia dziewczyna, ma tylko poranione ręce, ale jest w bardzo ciężkim stanie psychicznym: https://anfenglishmobile.com/rojava/documented-massacres-caused-by-turkish-attacks-on-afrin-24763 i http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/afrin-turkey-invasion-syria-enclave-kurds-ypg-airstrike-war-civil-a8182266.html . 28 stycznia w Gubele ośmiu członków trzech rodzin uchodźców (w tym  5 dzieci) zginęło, a siedmioro zostało rannych. https://anfenglishmobile.com/rojava/death-toll-in-turkish-massacre-in-an-afrin-village-rises-to-8-24525 , zdjęcia i materiały filmowe (uwaga, bardzo drastyczne): http://www.kurdonline.ml/2018/01/efrin_86.html .

 

Reklamy